az en ru
Azərbaycanda 1995-ci ildə istifadəyə verilmiş ilk veb-sayt
Bu gün
Ana səhifəStrukturAMEA-nın həqiqi üzvləri Məhəmmədəmin Həbibulla oğlu Şahtaxtinski (1932-2011)

Anadan olduğu yer: Azərbaycan Respublikası, Bakı şəhəri
Təvəllüdü: 10.07.1932
Təhsili: Moskva Energetika İnstitutu, radiotexnika
Elmi dərəcəsi: Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru
Elmi rütbəsi: Professor
Doktorluq dissertasiyasının ixtisas şifri və ixtisasın adı: 01.04.10 – Yarımkeçiricilər və dielektiriklər fizikası
Müxbir üzv seçildiyi tarix və ixtisasın adı: 1981, fizika
Həqiqi üzv seçildiyi tarix və ixtisasın adı: 1989, fizika
Çapdan çıxmış elmi əsərlərin ümumi sayı: 250
Xaricdə çıxmış elmi əsərlərin sayı: 150
Müəlliflik şəhadətnamələrinin və patentlərin sayı: 60
Əsas elmi nailiyyətləri:

Kompozitlərin mexaniki, elektro-, termolüminessensiya, elekrik, istilik xassələri, sərhəd polyarizasiya prosesləri,  elektron-ion və relaksasiya prosesləri, fazalararası hadisələr və yük halı kompleks tədqiq edilmişdir. Polimer-pyezoelektrik və polimer-yarımkeçirici kimi nizamsız sistemlərdə piro-, pyezoelektrik, elektret, varistor, pozistor, pyezorezistiv, fotoelektrik, fotovoltaik, elektro-fotoxrom və s. effektlərin formalaşması mexanizmləri  təqdim edilmişdir.
Polimer-pyezokeramika əsasındakı kompozitlərin piro-elektrik xassələrinin tədqiqi ilə müəyyən edilmişdir ki, piro-elektrik effektinin formalaşmasının səbəbi fazalararası sərhəddə injeksiya olunmuş yüklərin elektrik sahəsinin təsiri altında pyezo-elektrik fazada yüksək reoriyentasiya polyarizasiyasıdır. Müəyyən edilmişdir ki, 180-dən fərqli domen-oriyentasiya polyarizasiyasına və romboedrik struktura malik pyezokeramikalar piro-elektrik kompozitlər üçün effektiv komponentdir.
Kompozitlərin
elektret xassələrinin tədqiqi ilə müəyyən edilmişdir ki, kompozitlərdə elektret effektinin yaranma səbəbi polimer fazanın ifrat molekulyar quruluşunun dəyişməsi deyil, polyarizasiya nəticəsində kompozitdə injeksiya olunmuş elektron və pyezohissəcikdə sahə istiqamətində oriyentasiya olunmuş domen tipli kvaziyentral sistemin yaranmasıdır. Polimer pyezo-elektrik kompozitlərdə effektiv elektret yükü və elektret potensiallar fərqinin temperatur və elektrik  sahəsinin gərginliyindən asılı olaraq dəyişməsinin mexanizmləri verilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, romboedrik keramika əsasında alınmış kompozitlər elektret xassələrinə görə tetraqonal keramikalı kompozitlərə nisbətən daha effektivdir. Elektret  kompozitlərin modeli təklif edilmişdir və bu model əsasında qeyri-polyar polimerləri pyezo-elektrik hissəciklərlə disperqasiya etdikdən sonra onlarda elektret xassələrinin yaranma mexanizmi izah olunur.
M
üəyyən edilmişdir ki, polimerləri yarımkeçirici və pyezoelektrik hissəciklərlə disperqasiya etdikdə onlar əsasındakı kompozitlərdə pozistor və varistor effektlərinin yaranmasına səbəb olur ki, bu da fazalararası sərhəddə potensial baryerin yaranması və temperatur və elektrik sahələrinin təsiri ilə onun dəyişməsi ilə izah olunur. Müəyyən edilmişdir ki, polimer matrisanın strukturu, dielektrik nüfuzluğu və ərimə temperaturunda həcminin artması polimer - yarımkeçirici kompozitlərin varistor və pozistor xassələrinə xeyli təsir edir ki, bu da polimer- yarımkeçirici sərhəddində potensial baryerin bu kəmiyyətlərdən bilavasitə asılılığı ilə izah olunur.
Kompozit pozistor və varistor materialların alınma metod və texnologiyaları iştənilib hazirlanmımdır.
Kompozit polimer elementlər əsasında elektroakustik çeviricilər, akustik elektronika cihazları, hidro-akustik qəbuledici-verici antennalar, opto-akustik çeviricilər, Korotkov ton çeviriciləri,
vibro- və seysmoçeviricilər, statik və dinamik təzyiq çeviriciləri işlənib hazırlanmışdır ki, bunların çoxu müxtəlif nazirliklərin zavod və müəssisələrində tətbiq olunmuşdur.

Əsas elmi əsərlərin adları:
  1. Пироэлектрический эффект в композициях полиэтилен и ЦТС-19, Физика твердого тела, 1983, н.т. 23, в.12, стр. 3722-3723

  2. C высокими значениями пьезокоэффициента и пьезочувствительности. ВМС, 1987, №1, стр.3-5.

  3. Пироэлектрические и пьезоэлектрические свойства Полимерных композиций. ВМС, 1987, №2, стр.28-32.

  4. "New piezoelectric materials for medical diagnostics and therapeutics". TMMOB Electrik Muhendisleri Odasi, Ankara Ulusal Kongresi. 1997, pp.678-679

Təltif və mükafatlar:

Azərbaycan SSR "Əməkdar Elm Xadimi";
Azərbaycan Respublikasının "Şöhrət" ordeni - 2004.

Axırıncı iş yeri və ünvanı: AMEA Fizika İnstitutu, AZ1143, Azərbaycan Respublikası, Bakı ş., H.Cavid pr., 33